در خبر مىآيد كه : فرداى قيامت خداى تعالى گويد : هذا يوم تبلى السرائر و تخرج الضمائر ، اين روزى است كه سرها در او آشكارا كنند و ضماير در او بيرون آرند ، و دبيران من بر شما [ 382 - پ ] آن نوشته‌اند از عمل شما كه ظاهر بود ايشان را ، و مطَّلع بر سراير من بودم ( 1 ) ، آنچه ايشان ننوشتند من دانم ، امروز خبر دهم شما را و حساب كنم شما را بر آن تا بدانى كه مثقال ذرّه اى از عمل شما از من فرو نشده است . آنگاه بيامرزم آن را كه خواهم ، و عذاب كنم آن را كه خواهم . امّا مؤمنان را خبر دهد بدان و بيامرزدشان اظهار فضل را ، و امّا كافران را خبر دهد بدان ، و عقوبت كندشان بر آن ( 2 ) اظهار عدل را ، و اين معنى قول ضحّاك است و ربيع و عوفي و والبي از عبد اللَّه عبّاس ، و دليل بر اين آن است كه گفت : « يحاسبكم » ، و نگفت « يعاقبكم » ، و حساب جز عقاب باشد ، حساب ثابت باشد و عقاب ساقط . و قتاده روايت كند از صفوان بن المحرز كه گفت : با عبد اللَّه عمر بودم در طوافگاه . مردى آمد و از او پرسيد كه : اى پسر عمر ! از رسول - عليه السلام - چه شنيده اى در نجوى ؟ گفت شنيدم كه رسول - عليه السلام - گفت : روز قيامت حق تعالى بنده را به عرش خود نزديك كند و گناهان او با او به سرّ تقرير مىكند ، مىگويد : بنده من ! ياد دارى فلان روز فلان گناه كردى ، و فلان روز فلان گناه كردى ؟ او مىگويد : بار خدايا ! همه ( 3 ) همچونين است كه مىفرمايى و ( 4 ) من كردم . حق تعالى گويد : بنده من ! آن همه بر تو بپوشيدم و فريشتگان را بر آن اطَّلاع ندادم ، اكنون بيامرزيدم تو را ( 5 ) و عفو كردم ، با مؤمنان چنين خطاب كند ، و با كافران و منافقان بر ملاء خلق على رؤس الاشهاد ندا كند كه : هؤُلاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ أَلا لَعْنَةُ اللَّه عَلَى الظَّالِمِينَ ( 6 ) . * ( فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ ) * ، ابو جعفر و ابن عامر و عاصم و يعقوب خوانند به رفع هر دو فعل ، و باقى قرّاء به جزم خوانند ، رفع على تقدير : فهو يغفر ، و جزم

--> ( 1 ) . دب ، آج ، لب ، مب ، مر و . ( 2 ) . همه نسخه بدلها : لفظ « بر آن » را ندارد . ( 3 ) . مج ، وز : ندارد . ( 5 - 4 ) . همه نسخه بدلها : ندارد . ( 6 ) . سوره هود ( 11 ) آيه 18 .